Thuis Onbezorgd Mobiel

Het uitgangspunt voor de start met TOM is dat je de valpreventieve beweeginterventie Otago (groepsvariant) en/of In Balans al hebt staan in je gemeente als onderdeel van de ketenaanpak Valpreventie. Dit betekent dat In Balans en/of Otago (groepsvariant) wordt uitgevoerd volgens protocol, onder begeleiding van een gecertificeerde valpreventieve beweegdocent. Voor de uitvoering van de onderdelen voeding en sociale contacten organiseer je daarnaast het volgende:

• Betrek een diëtist in de voorbereiding en maak duidelijke afspraken over de rol en verantwoordelijkheden binnen TOM.
• Werf en train minimaal twee vrijwillige TOM maatjes die deelnemers ondersteunen tijdens de bijeenkomsten.
• Zorg voor een geschikte locatie voor de lunchbijeenkomsten, bij voorkeur met kookfaciliteiten.
• Plan extra afstemming binnen het TOM-team (beweegdocent, diëtist en TOM-maatjes). De eerste keer vraagt dit wat meer tijd.

Kosten en bekostiging
Gebruik de TOM-begroting om inzicht te krijgen in de kosten en de beschikbare bekostigingsmogelijkheden voor jouw gemeente of organisatie.

Stel een klein en slagvaardig TOM team samen, bestaande uit een gecertificeerde valpreventieve beweegdocent, diëtist en 2 vrijwillige TOM maatjes. Gebruik het Informatieblad voor leden van het TOM team, inclusief de overall planning (download volgt) om iedereen goed te informeren over het programma en hun rol. Om de rol van de TOM-maatjes te versterken, kun je hen een aanvullende training geven (circa 2 uur). Hierin krijgen zij uitleg over vallen en valrisico’s, hun rol binnen TOM en het motiveren van deelnemers.  

TOM maatjes vervullen een belangrijke sociale rol binnen TOM. Ze kunnen fungeren als vraagbaak voor deelnemers tijdens de uitvoering van TOM of juist voor een gezellig praatje. Daarnaast kunnen ze een helpende hand bieden bij de praktische onderdelen van TOM, zoals de voorbereidingen voor de lunchbijeenkomsten. Het is belangrijk dat TOM-maatjes dicht bij de doelgroep staan of gewend zijn met hen te werken, zoals oud TOM-deelnemers of actieve vrijwilligers van het buurtcentrum. 

Het werven van TOM maatjes blijkt in de praktijk vaak uitdagend. De volgende tips kunnen helpen:

• Betrek lokale partijen in de wijk, zoals het buurtcentrum, welzijnsorganisatie of gezondheidscentrum. Zij kennen en zien veel mensen uit de wijk en kunnen meedenken en bijdragen aan het vinden van geschikte vrijwilligers. 
• Bedenk wat de meerwaarde of voordeel is voor de TOM maatjes zelf. Wat levert het hen op of wat kun je ze in ruil bieden? Laat dit terugkomen in de werving. Denk aan motieven als het uitbreiden van sociale contacten of het kunnen bijdragen aan maatschappelijke doelstellingen. Laat ze zelf meedoen aan de beweegtrainingen of geef een passende vrijwilligersvergoeding. 
• Maak het een gedeelde verantwoordelijkheid om TOM-maatjes te werven. Betrek ook de rest van het TOM-team bij de werving. 
• Werf gericht en persoonlijk zodat je goed kan inspelen op persoonlijke voorkeuren. Zo kun je bijvoorbeeld de taken verdelen onder de 2 (of meer) TOM-maatjes.

Zorg dat je elkaar als TOM-team regelmatig spreekt en afstemt, doe bijvoorbeeld een gezamenlijke kick-off en plan overleggen om de voortgang te bespreken. Of maak een app-groep aan om laagdrempelig kennis, ervaringen en informatie met elkaar uit te wisselen en activiteiten met elkaar af te stemmen. Dit onderdeel kost vooral de eerste keer dat je TOM organiseert extra tijd. 

Senioren met een verhoogd valrisico kunnen worden doorverwezen naar TOM en deelnemen aan het programma. Om deelnemers voor TOM te werven en/of te informeren kun je onderstaande materialen <link volgt> gebruiken. 
TOM start met een informatiebijeenkomst; deelnemers ontmoeten elkaar en het TOM-team, krijgen informatie over het programma eruitziet en plannen een afspraak voor het persoonlijk voedingsadvies.  

Ondersteunende materialen <downloads volgen>
Powerpoint voor informatiebijeenkomst
Afsprakenkaart voor deelnemers
Informatiefolder 

Therapietrouw
De effectiviteit van een erkende valpreventieve beweeginterventie wordt bepaald door de mate waarin de senioren zich houden aan het voorgeschreven programma (therapietrouw). Voor In Balans is dat bijvoorbeeld 13 weken lang, 2x per week in groepsverband en 1x per week zelfstandig thuis oefenen. Het komt helaas voor dat senioren hier niet aan voldoen. Hiervoor zijn verschillende redenen, zoals: ziekte, praktische drempels of andere prioriteiten. Als TOM-professional kun je inspelen op eventuele motieven en weerstanden van deelnemers om de therapietrouw te verbeteren. Hieronder vind je enkele tips om de therapietrouw in de praktijk te verbeteren:

• Schep heldere verwachtingen vanaf de start. Tijdens de informatiebijeenkomst leg je uit waarom het belangrijk is om bij alle trainingen en bijeenkomsten aanwezig te zijn en thuis oefeningen te doen. Herhaal deze boodschap ook tijdens de trainingen en lunchbijeenkomsten, zodat deze goed blijft hangen.
• Bied sociale steun: het is voor senioren makkelijker om het programma vol te houden in een groep of met de support van de groep. De koffiemomenten en lunches stimuleren de sociale binding. Een andere tip is een app-groep. Hier kunnen afspraken in vastgelegd worden en het bevordert het groepsgevoel wat een motiverende werking heeft. Je kunt bijvoorbeeld ook buddies maken die elkaar kunnen steunen en motiveren. Ook het TOM-maatje kan hierin veel betekenen. 
• Ga in gesprek met de deelnemers en bespreek drempels en redenen voor terugval, zoals veranderingen in de gezondheid of een drukke planning. Waarom komen deelnemers onregelmatig opdagen of waarom lukken de oefeningen voor thuis niet goed? Afhankelijk van de situatie kan dit individueel of openlijk in de groep worden besproken zodat men elkaar kan steunen en helpen.

Tip: Meer weten over het motiveren van ouderen voor valpreventie? Bekijk de toolkit motiveren of doe de e-learning ouderen motiveren voor valpreventie.  

Onderzoek laat zien dat lichamelijke activiteit voor senioren belangrijk is om de aanmaak van eiwitten in de spieren (eiwitsynthese) te stimuleren. Bij voldoende activiteit maakt het lichaam meer eiwitten aan dan het afbreekt. Maar dat gebeurt alleen bij inname van voldoende eiwitten. Daarnaast adviseert het Voedingscentrum om alert te zijn op ondervoeding en risico’s bij senioren. Voldoende inname van eiwit en energie is belangrijk om ondervoeding te voorkomen. Op basis van deze uitgangspunten is er in TOM veel aandacht voor voeding. Deelnemers krijgen persoonlijk voedingsadvies aan de hand van een voedingsdagboek en tijdens zes gezamenlijke lunches krijgen ze voorlichting over gezonde voeding. De deelnemers krijgen kleine opdrachten en materialen om thuis mee aan de slag te gaan

Voedingsdagboek en persoonlijk voedingsadvies 
Aan het begin van TOM vult iedere deelnemer twee dagen lang een voedingsdagboek in. Deze kun je tijdens de informatiebijeenkomst uitdelen en toelichten. Samen met de screening op voedingsstatus (door middel van de SNAQ) vormt dit dagboek input voor de diëtist voor een voedingsadvies op maat. Dit advies geeft de diëtist tijdens een persoonlijk gesprek met iedere deelnemer. Aan het einde van TOM wordt dit herhaald zodat deelnemers inzicht krijgen in de ontwikkeling van hun eigen voedingspatroon en zo nodig aanvullende adviezen krijgen. 

Gezamenlijke lunches met voedingsvoorlichting 
Bij gezond eten speelt de sociale omgeving een belangrijke rol. Samen is het leuker en gezelliger om te genieten van lekker en voedzaam eten. 
Daarom worden tijdens het TOM programma zes gezamenlijke lunches georganiseerd.

De diëtist zorgt samen met de TOM-maatjes dat de lunch wordt voorbereid (boodschappen doen, tafel dekken, materialen klaarzetten en lunch bereiden). Tijdens de lunch geeft de diëtist voorlichting en gaat in gesprek met deelnemers over gezonde voeding. Na afloop krijgen de deelnemers het recept van de lunch mee naar huis en worden zij aangemoedigd zelf aan de slag te gaan met de tips, zoals het bepalen van de juiste portiegroottes of het variëren met eiwitten. 

Tip: Combineer een lunchbijeenkomst met een beweegtraining zodat deelnemers er niet speciaal voor hoeven te komen. 

Ondersteunende materialen volgen

• Draaiboek voor de lunches met toelichting op de onderwerpen per lunch, de materialen die nodig zijn en een boodschappenlijst. 
• Voedingsdagboek
• Presentaties voor de voorlichting
• Eiwitvariatielijst
• Handreiking portiegroottes
• Uitgewerkte recepten

Een belangrijk onderdeel van TOM is het uitbreiden van het aantal sociale contacten van deelnemers. Groepsactiviteiten en sociale steun lijken effectief te zijn bij het verminderen van eenzaamheid. In TOM vergroten we het aantal sociale contacten op twee manieren: met groepsactiviteiten en persoonlijke ondersteuning door TOM-maatjes.

1. Groepsactiviteiten 
De meeste activiteiten in het TOM-programma zijn groepsactiviteiten. Doordat de deelnemers samen een intensief programma volgen, ontstaat er een band. Om elkaar beter te leren kennen, is er na afloop van een beweegtraining altijd een sociale activiteit. Staat er geen gezamenlijke lunch op het programma, organiseer dan een koffiemoment. 

Tip: 
Een groepsapp helpt om de onderlinge band verder te versterken en om deelnemers makkelijk informatie, herinneringen en ervaringen te laten uitwisselen.

2. Persoonlijke ondersteuning door twee TOM-maatjes 
Elke TOM-groep heeft tenminste één vast TOM-maatje die een belangrijke sociale functie vervult. Het TOM-maatje sluit wekelijks aan bij de verschillende bijeenkomsten binnen TOM en is een vast aanspreekpunt naast de beweegdocent. Dit versterkt de band tussen het TOM-maatje en de deelnemers. Deelnemers kunnen bij het TOM-maatje terecht met vragen of gewoon voor een praatje. Waar nodig kan het TOM-maatje de trainer of diëtist helpen in de voorbereidingen en het klaarzetten van materialen.