In Balans in de praktijk: balanceren tussen bereik en effectieve uitvoering

Tegelijkertijd horen we uit de praktijk ook dilemma’s. Twee keer per week trainen kan voor sommige ouderen een drempel zijn om deel te nemen. Gemeenten ervaren daarnaast uitdagingen rondom onder andere de beschikbaarheid van aanbieders en financiering. De neiging kan dan ontstaan om In Balans aan te passen, bijvoorbeeld door één keer per week een groepstraining aan te bieden in plaats van twee keer.

Dat dilemma is begrijpelijk. Want wat heb je aan een effectieve interventie als ouderen niet deelnemen? Tegelijkertijd geldt ook de omgekeerde vraag: wat heb je aan een goed bereik als de interventie zo wordt aangepast dat belangrijke werkzame elementen verloren gaan? In deze blog gaan we in op dit spanningsveld en op de knoppen waaraan je als gemeente kunt draaien om een goede uitvoering te faciliteren.

In Balans is ontwikkeld op basis van kennis uit wetenschappelijk onderzoek en sluit aan bij de wereldrichtlijn valpreventie. Zo weten we dat beweegprogramma’s die zich richten op het verbeteren van balans, spierkracht en mobiliteit het beste werken om de kans op een valongeval te verkleinen. Maar alleen de juiste oefeningen zijn niet voldoende: om effectief te zijn moeten de oefeningen ook voldoende intensief en vaak worden uitgevoerd De wereldrichtlijn beveelt aan om minimaal drie sessies per week uit te voeren, gedurende minimaal 12 weken. Ook is deskundige begeleiding van belang. In Balans combineert balansoefeningen en functioneel trainen met kracht en Tai Chi. Deelnemers doen dit twee keer per week onder begeleiding, gezamenlijk in een groep, en daarnaast één keer per week zelfstandig thuis. In Balans is een effectieve interventie die erkend is door de erkenningscommissie van het RIVM. 

Om ervoor te zorgen dat In Balans daadwerkelijk bijdraagt aan het verminderen van valincidenten, is het dus belangrijk dat de interventie  wordt uitgevoerd volgens protocol. Wanneer je bijvoorbeeld de trainingsfrequentie verlaagt van twee naar één groepstraining per week, sleutel je aan een van de kernelementen van de interventie en behaal je niet de gewenste effecten. Recent onderzoek naar In Balans onder 264 zelfstandig wonende ouderen met een verhoogd valrisico onderstreept het belang van therapietrouw en uitvoeringstrouw (Van Gameren et al., 2026). Hoewel in de In Balans-groep minder valincidenten en valletsels werden geregistreerd dan in de controlegroep, waren deze verschillen niet statistisch significant. De procesevaluatie geeft belangrijke aanknopingspunten om deze resultaten te begrijpen. Deelnemers volgden gemiddeld 15,5 van de 24 bijeenkomsten (65%) en noemen deze beperkte therapietrouw als een belangrijke mogelijke verklaring van de gevonden resultaten. De aanbeveling is daarom om bij de implementatie extra aandacht te besteden aan het uitvoeren en volgen van het programma volgens protocol.

In de praktijk kunnen verschillende knelpunten een goede opzet en uitvoering van In Balans in de weg staan. Denk aan ouderen die niet willen of kunnen deelnemen, onvoldoende beschikbare trainers, financiële belemmeringen of praktische problemen rondom locaties. Juist gemeenten hebben een belangrijke verantwoordelijkheid om de randvoorwaarden voor een goede uitvoering te creëren.

Zij hebben binnen de Ketenaanpak Valpreventie een belangrijke rol bij het organiseren en financieren van erkende valpreventieve beweeginterventies. Hiervoor zijn vanuit het Rijk middelen beschikbaar. Deze publieke middelen zijn bedoeld voor aanbod waarvan de kwaliteit en effectiviteit zijn onderbouwd. Bovendien stelt het AZWA als ambitie dat jaarlijks 3% van de thuiswonende 65-plussers met een vastgesteld verhoogd valrisico een erkende valpreventieve beweeginterventie volgt.

De opgave voor gemeenten is daarmee tweeledig: voldoende ouderen bereiken én zorgen dat het aanbod dat zij financieren en faciliteren zoveel mogelijk wordt uitgevoerd zoals bedoeld. Wanneer de uitvoering in de praktijk tegen knelpunten aanloopt, is aanpassen van de interventie niet vanzelfsprekend de eerste oplossing. Het is juist belangrijk om eerst te onderzoeken waar het knelpunt zit en welke randvoorwaarden de gemeente kan beïnvloeden. 

Een goede opzet en uitvoering van In Balans is belangrijk, maar daar stopt het niet. Na In Balans structureel blijven bewegen is essentieel om de valpreventieve effecten van de interventie te behouden. Doorverwijzing naar passend, structureel beweegaanbod is daarom een vast onderdeel van In Balans. Het is belangrijk om dit al vóór de start van een groep goed te organiseren, zodat deelnemers na afloop daadwerkelijk kunnen doorstromen naar lokaal aanbod dat bij hen past. 
Een goede aansluiting op passend vervolgaanbod is daarmee onmisbaar voor een effectieve Ketenaanpak Valpreventie.