Rol van zorgprofessionals

Vallen is een belangrijke oorzaak van letsel en functieverlies bij ouderen. Toch onderschatten veel 65-plussers hun eigen valrisico of stellen zij valpreventieve maatregelen uit. Juist daarom is vroeg signaleren en gericht handelen belangrijk. Onderzoek laat zien:

• Elke 4 minuten belandt een 65+ op de SEH door een val
• 10 - 20% valt opnieuw binnen 30 dagen na een SEH-bezoek 
• 7 - 15% van de patiënten wordt opnieuw opgenomen op de SEH met valgerelateerd letsel 

Door tijdig te signaleren, bespreken en door te verwijzen, kunnen veel vallen en heropnames worden voorkomen.

Het opsporen van valrisico kan vaak eenvoudig tijdens reguliere contactmomenten, zoals een consult, huisbezoek, intake of medicatiegesprek. Door vroeg te signaleren, voorkom je verergering en kun je tijdig ondersteunen. Als zorgprofessional ben je alert op signalen die wijzen op een verhoogd valrisico, zoals eerdere valincidenten, verminderde mobiliteit, onzeker lopen of angst om te vallen.

Jouw rol als eerstelijnszorgprofessional

• Herken en bespreek valrisico bij thuiswonende ouderen van 65 jaar en ouder
• Motiveer ouderen om aan valpreventie te doen door aan te sluiten bij hun persoonlijke doelen
• Neem een eenvoudige valrisicotest af om het valrisico vast te stellen: laag, matig of hoog
• Verwijs 65-plussers naar de online test ‘Ik Sta Sterk’ 

Tip
Gebruik folders, posters en wachtkamervideo’s van ‘Ik Sta Sterk’ om ouderen laagdrempelig te informeren.

Verdiepen
E-learning: Opsporen van valrisico bij ouderen | VeiligheidNL

Bij ouderen met een hoog valrisico is een verdiepende screening nodig: de valrisicobeoordeling. Deze stap valt onder de geneeskundige zorg. De huisarts, POH of medisch specialist houdt hierbij het overzicht en draagt de eindverantwoordelijkheid. Paramedici zoals fysio- en ergotherapeuten kunnen onderdelen uitvoeren die passen bij hun expertise.
De beoordeling kan plaatsvinden met de erkende (digitale) valanalyse in de eerste lijn of een Comprehensive Geriatric Assessment (CGA), vooral in de tweede lijn.

Jouw rol als huisarts, POH, fysiotherapeut of ergotherapeut

• Breng onderliggende risicofactoren in kaart 
• Voer de beoordeling of onderdelen daarvan uit binnen je eigen expertise 
• Werk samen en maak duidelijke afspraken over rollen en verantwoordelijkheden 

Tip
Bekijk praktijkvoorbeelden van andere gemeenten om te zien hoe zij de samenwerking organiseren, zoals in Rijsenhout. 

Verdiepen
•    Lees meer over de Valanalyse, nu ook in een handige digitale variant
•    E-learning: Introductie valrisico en valpreventie
•    Cursus: Starten met de Valanalyse

Op basis van de screening (valrisicobeoordeling) krijgt de oudere advies op maat en een gerichte verwijzing naar passende interventies.
Een effectieve aanpak bevat altijd een erkende valpreventieve beweeginterventie zoals In Balans, Otago of Vallen Verleden Tijd. Deze worden uitgevoerd door geschoolde professionals zoals fysiotherapeuten en oefentherapeuten. 

Voor alle eerstelijnszorgprofessionals geldt: weet waar en voor wie interventies in jouw regio worden aangeboden, zodat ouderen met een matig of hoog valrisico passend kunnen worden doorverwezen.

Jouw rol als huisarts of praktijkondersteuner

• Geef advies op maat 
• Verwijs gericht door naar professionals in de wijk

Jouw rol als fysiotherapeut of oefentherapeut

• Volg een erkende opleiding voor valpreventieve beweeginterventies 
• Voer interventies uit zoals In Balans, Otago of Vallen Verleden Tijd 
• Stem verwijzing en terugkoppeling af met zorg- en welzijnsprofessionals 

Jouw rol als apotheker of apothekersassistent

• Voer medicatiechecks uit bij ouderen met verhoogd valrisico 
• Herken medicatie die het valrisico kan verhogen 
• Informeer ouderen en naasten over het verband tussen medicatie en vallen 

Jouw rol als diëtist

• Breng voedingsgerelateerde risicofactoren in kaart, zoals ondervoeding, ernstig overgewicht en sarcopene obesitas 
• Adviseer over voeding die spiermassa, spierkracht en botgezondheid ondersteunt 
• Besteed aandacht aan eiwitten, vitamine D en calcium 

Jouw rol als podotherapeut

• Signaleer en behandel voetproblemen die lopen en balans beïnvloeden 
• Verbeter voetfunctie en stabiliteit 
• Adviseer over passend en veilig schoeisel 

Verdiepen
E-learning: Valpreventie bij ouderen met dementie en cognitieve stoornissen

Om het valrisico blijvend te beperken, is het belangrijk dat ouderen blijven bewegen. Ook na afloop van een interventie.

Jouw rol als zorgprofessional
•    Blijf valpreventie en bewegen onder de aandacht brengen 
•    Motiveer ouderen om actief te blijven. Bijvoorbeeld tijdens een regulier zorgmoment
•    Weet welk beweegaanbod er in jouw wijk of regio is 
•    Zoek actief contact met collega’s in het sociaal domein 

Tip
Bekijk de landkaart met gecertificeerde In Balans-, Otago- en Vallen Verleden Tijd-trainers in jouw gemeente.

Veel ouderen vinden het lastig om te erkennen dat zij een verhoogd valrisico hebben. Een open en motiverende benadering helpt om het onderwerp bespreekbaar te maken. Dit kun je doen op verschillende momenten, bijvoorbeeld bij een consult, het uitgeven van medicatie of tijdens een huisbezoek.

Met de toolkit Ga het gesprek aan over valrisico’s:

• heb je een praktisch stappenplan 
• kun je binnen 10 minuten verschil maken 
• help je ouderen een eerste stap zetten richting valpreventie 

Verdiepen
E-learning: Ouderen motiveren voor valpreventie