Niet de fatbike, maar de snelheid vraagt om beleid

De beleidsvraag is niet welk type elektrische fiets opvalt in het straatbeeld, maar welke snelheden worden bereikt, door wie, en met welke gevolgen voor letsel en verkeersveiligheid. Juist daar ligt de sleutel tot effectieve en uitvoerbare maatregelen. 

Fatbikes zijn zichtbaar, afwijkend van vorm en populair onder jongeren. Dat maakt ze politiek en maatschappelijk een gemakkelijk doelwit. Maar uit data blijkt: fatbikes onderscheiden zich niet wezenlijk van andere elektrische fietsen als het gaat om letselrisico’s. Wat wél onderscheidend is, is de combinatie van elektrische ondersteuning, hogere snelheden en kwetsbare gebruikers – met name jongeren. 

VeiligheidNL concludeerde eerder dat het aantal SEH-slachtoffers onder elektrische fietsers van 12 tot 18 jaar tussen 2020 en 2024 sterk is toegenomen. Het aantal ongevallen met hersenletsel in deze groep is zelfs verzesvoudigd. Dat patroon geldt voor alle elektrische fietsen, niet alleen voor fatbikes. De focus vernauwen tot één uiterlijk herkenbaar type fiets miskent deze realiteit. 

Uit Infographic 'Trends in fietsslachtoffers' 

Jongeren zijn geen ‘kleine volwassenen’ in het verkeer. Hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling. Impulscontrole, risicoperceptie en weerbaarheid tegen groepsdruk zijn beperkt. Combineer dat met voertuigen die relatief snel optrekken, hogere kruissnelheden mogelijk maken en weinig fysieke inspanning vragen, en het risico op ernstig letsel neemt fors toe. 

Juist daarom is het logisch dat de demissionaire minister heeft ingezet op een leeftijdsgebonden helmplicht tot 18 jaar voor alle elektrische fietsen. Dat is geen symboolpolitiek, maar een maatregel die direct aangrijpt op letselbeperking bij de grootste risicogroep. 

De afgelopen jaren is uitgebreid onderzocht welke maatregelen effectief en uitvoerbaar zijn. In expertbijeenkomsten met gemeenten, bedrijfsleven, onderzoeksbureaus, en maatschappelijke organisaties is een duidelijke lijn ontstaan: 

• Aparte landelijke regels voor fatbikes zijn niet goed uitvoerbaar. Het onderscheid tussen fatbikes en andere e-bikes is juridisch en technisch diffuus;  

• Handhaving wordt complexer, niet eenvoudiger;  

• De veiligheidswinst zit in maatregelen gericht op snelheid, opvoeren, gebruik en bescherming van kwetsbare groepen. 

Deze inzichten zijn door het ministerie van IenW vertaald naar een samenhangende aanpak: leeftijdsgebonden helmplicht, intensivering van handhaving en markttoezicht, aanpak van opvoeren, en een verdere inzet op educatie en gedragsinterventies. Dat is de koers waar VeiligheidNL achter staat. 

We zien ook dat het maatschappelijk draagvlak voor een helmplicht bij elektrische fietsen groeit. Niet alleen onder ouderen, maar ook onder jongeren. Het vrijwillig helmgebruik neemt toe. Dat laat zien dat het bewustzijn groeit en dat beleid hierop kan aansluiten in plaats van ertegenin te werken. 

De verleiding om opnieuw te beginnen is begrijpelijk, maar onnodig en risicovol. Elk jaar uitstel van maatregelen betekent meer slachtoffers, meer ernstig letsel en meer blijvende gevolgen voor jonge verkeersdeelnemers. 

Laat de nieuwe coalitie daarom voortbouwen op wat er al ligt. Kies voor maatregelen die alle elektrische fietsen omvatten, die uitvoerbaar zijn en die direct bijdragen aan het terugdringen van ernstig letsel. 

Verkeersveiligheid en letselpreventie vraagt om consistentie en daadkracht. Niet om ‘Ga terug naar af’ maar om toepassen van kennis die we al hebben, voordat de cijfers verder oplopen.