Regio Rotterdam: ziekenhuizen en gemeenten vinden elkaar op valpreventie

De spoedeisende hulp (SEH), de valpoli, de kliniek; veel afdelingen in het ziekenhuis zien ouderen met een verhoogd valrisico. Linda den Breejen werkt als verpleegkundig adviseur en procesbeheerder ‘Vallen en Kwetsbare ouderen’ in het Erasmus MC. Ze vertelt: "Verpleegkundigen kwamen bij mij met de vraag: ‘wij signaleren een verhoogd valrisico en handelen ernaar in het ziekenhuis, maar wat gebeurt er als deze patiënten weer naar huis gaan?’ Daar waren zij niet gerust op."

Tegelijkertijd ontstond de ketenaanpak valpreventie met in het gemeentelijk domein een steeds completer aanbod aan valpreventieve interventies. Dat bood kansen om tweedelijnszorg en preventie in de eerste lijn op elkaar aan te laten sluiten. Marjoleine Bergers, strategisch adviseur bij het Ikazia Ziekenhuis: “Er is in de ziekenhuizen veel aandacht voor valpreventie omdat we dagelijks de impact zien van een val op de zelfredzaamheid van ouderen én op de zorgdruk.” Maar samenwerking met gemeenten om valpartijen te voorkomen? Die was er nog niet, terwijl beide elkaar goed kunnen aanvullen. “De samenwerking past binnen een bredere beweging waarin ziekenhuizen steeds vaker samen met gemeenten de verantwoordelijkheid nemen voor gezondheid en preventie.”

Ziekenhuizen bedienen meerdere gemeenten. En elke gemeente organiseert de valpreventie anders. Zo zijn de aanmeldprocedures verschillend, net als het aantal trainingen per jaar. Dat maakt het organiseren van deze samenwerking een puzzel. 

Nicole van Winden, beleidsadviseur Gezondheid bij gemeente Rotterdam, nam samen met Linda het initiatief voor een regionaal netwerkoverleg met de ziekenhuizen, de gemeenten en GGD Rotterdam-Rijnmond. Bij het uitnodigen keken ze niet naar gemeentegrenzen of het werkgebied van de GGD. “We hebben de ziekenhuizen gevraagd uit welke gemeenten hun patiënten komen, en die gemeenten benaderd, ” vertelt Nicole. “Ook de contactpersonen van de ziekenhuizen verschillen, afhankelijk van waar het zwaartepunt van valpreventie in de organisatie ligt. Bij het ene ziekenhuis sluit de kwaliteitsmanager aan, bij een ander is dat een geriater.” Zo is een netwerk ontstaan dat aansluit bij de praktijk. 

Het overleg is digitaal via Teams om de drempel om te participeren zo laag mogelijk te houden. Nicole: “We proberen altijd een of twee vragen te hebben voor de groep, en er is voldoende ruimte om te delen waar je mee bezig bent.” Marjoleine vult aan: “Deelnemers zoeken achteraf vaak nog even contact om iets na te vragen. We weten elkaar steeds beter te vinden.”

Door het overleg is er meer kennis over en begrip voor elkaars wereld. Nicole: “We snappen elkaar beter en begrijpen met welke omstandigheden de ander te maken heeft.” 

Het overleg zorgt voor een aantal concrete resultaten op verschillende niveaus. Van beleid en protocollen tot zichtbare communicatie naar patiënten:

• Dat wordt doorverwezen naar lokale valpreventieve beweeginterventies is opgenomen in protocollen en werkwijzen van het ziekenhuis.
• Een praktisch hulpmiddel is de pagina op de website van GGD Rotterdam-Rijnmond waarop per gemeente het aanbod valpreventie staat. Linda: "We proberen die link nu breed binnen het ziekenhuis te verspreiden."
• De ziekenhuizen hebben voorlichtingsbrochures van gemeenten over valpreventie in de wachtkamers liggen. Zo kunnen mensen nalezen wat zij zelf kunnen doen om een val te voorkomen en welke ondersteuning er in hun gemeente beschikbaar is.
• Posters en informatie op digitale schermen in de wachtkamers vragen aandacht voor valpreventie en wat de gemeenten daarin bieden. Dat vergroot de bewustwording en maakt het onderwerp bespreekbaar in de spreekkamer.

Daarnaast sluit de samenwerking mooi aan bij de steeds bredere blik in de ouderenzorg. Ziekenhuizen kijken niet alleen naar de acute klacht, maar ook naar de onderliggende kwetsbaarheid zoals valrisico, cognitie en de sociale omgeving. Juist in die benadering past het gemeentelijk aanbod van preventie en ondersteuning dicht bij huis. Twee voorbeelden:

• In het Ikazia Ziekenhuis startte begin september een GEM-team (Geriatric Emergency Medicine). Bij alle patiënten van 70 jaar en ouder wordt met een screeningstool de kwetsbaarheid, waaronder het valrisico, vastgesteld. Scoort iemand positief? Dan brengt het multidisciplinaire GEM-team de oudere verder in kaart. Het team kijkt naar de lichamelijke en psychische gezondheid, de mate van zelfstandig functioneren en de sociale context van de oudere. Bij ontslag van de patiënt krijgt de huisarts een brief met adviezen van het GEM-team. Zo kan de huisarts thuis verdergaan met de zorg. Ook is er samenwerking met de gemeente. Oudere patiënten met een kwetsbare gezondheid uit Rotterdam kunnen op indicatie worden aangemeld voor valpreventieve beweeginterventies via de website val-niet.nl. Ziekenhuis en gemeente vullen elkaar aan: het ziekenhuis signaleert, de gemeente helpt een (volgende) val te voorkomen.
• In het Erasmus MC werkt de SEH sinds begin 2025 met een beslisboom op basis van de valanalyse van VeiligheidNL, aangevuld met een extra aandachtspunt: wanneer de zorgprofessional zich zorgen maakt over blijvend verhoogd valgevaar, volgt direct een consult bij de dienstdoende arts ouderengeneeskunde. Met de beslisboom kunnen SEH-artsen na een valincident snel de juiste vervolgstappen bepalen. Denk aan een medicatiereview, een verwijzing naar de valpolikliniek of het inschakelen van het Specialistisch Team Geriatrie (STG). Dit team denkt mee over de behandeling en zorgt voor een warme overdracht tussen de verschillende specialismen die vaak betrokken zijn bij de zorg voor ouderen, zoals de huisarts. 

Ook in de andere ziekenhuizen in Rotterdam is aandacht voor valpreventie. Elk ziekenhuis legt eigen accenten, passend bij de organisatie en patiëntenpopulatie. Marjoleine: "Het is mooi dat elk ziekenhuis zijn eigen focus heeft. We leren van elkaars aanpak en ervaringen. Zo vullen we elkaar mooi aan."

De samenwerking sluit ook aan bij het opsporen van ouderen met een verhoogd valrisico. Nicole: "Veel mensen denken bij valpreventie: ‘dat is niet voor mij’. Een preventieboodschap moet je vaker horen. Daarom is het belangrijk dat ook in ziekenhuizen dat signaal wordt gegeven." Marjoleine vult aan: “Als ouderen in het ziekenhuis komen na een val, staan ze vaak meer open voor deze boodschap. Zo’n moment grijpen we aan om het gesprek over valpreventie te starten.”

Uitdagingen
Er zijn ook knelpunten. De grootste uitdaging is interne communicatie. Linda: "Het Erasmus MC heeft 17.000 medewerkers. Het is een uitdaging om iedereen op de hoogte te brengen van nieuwe mogelijkheden, zoals de doorverwijzing naar het gemeentelijk domein. We zetten vol in op communicatie met intranet, nieuwsbrieven en protocollen."

Veel patiënten in het ziekenhuis hebben een hoog valrisico. Nicole: "We proberen ook een brug te slaan naar huisartsen en paramedici, zodat we samen kunnen kijken hoe we de juiste ondersteuning voor ouderen goed organiseren. In de praktijk blijkt dat nog best een uitdaging: de huidige regelgeving en financiering maken directe doorverwijzing vanuit het ziekenhuis naar valpreventieve programma’s nog beperkt mogelijk. We merken dat dit voor álle betrokken partijen, van ziekenhuis tot huisarts en patiënt, soms tot onnodige tussenstappen leidt. Juist daarom zoeken we actief naar manieren om dit gezamenlijk beter te regelen.”

Het advies voor andere gemeenten en ziekenhuizen: ga kennis maken. Neem contact op en luister naar waar de ander mee bezig is. Nicole: "Hoe klein het stapje ook is, al is het alleen maar brochures uitwisselen, begin gewoon ergens. En kijk van daaruit wat je voor elkaar kunt betekenen." Linda: "Als je open het gesprek aangaat en ook de knelpunten op tafel legt, kun je samen oplossingen bedenken. Sommige gemeenten waren bang dat ze de vraag niet aan zouden kunnen als ziekenhuizen actief gaan doorverwijzen. Door die angst bespreekbaar te maken, vonden we een oplossing. Het open gesprek helpt om elkaar te begrijpen." Marjoleine vult aan: "We hebben allemaal hetzelfde doel. Als ziekenhuizen voelen we steeds sterker de verantwoordelijkheid om samen met gemeenten bij te dragen aan het verminderen van de maatschappelijke zorgdruk. Preventie is geen extra taak, maar een logisch onderdeel van goede zorg.”