In één oogopslag zien waar de verkeersongevallen zich in jouw gemeente concentreren

Het aantal verkeersslachtoffers blijft de laatste jaren hoog. Voor beleidsmakers is het duidelijk dat er iets moet gebeuren, maar wat en waar? Nieuwe databronnen zoals de Monitor Verkeersslachtoffers (MOVE) helpen bij het beantwoorden van die lastige vragen. Zo ontwikkelt VeiligheidNL kaarten waarin de verkeersongevallenconcentraties (VOC’s) zichtbaar worden. Dit zijn locaties waar in relatief korte tijd meerdere verkeersongevallen hebben plaatsgevonden. Deze kaarten helpen wegbeheerders om gerichter prioriteiten te stellen en maatregelen te nemen waar de veiligheidswinst het grootst kan zijn.

Dat deze VOC-kaarten op basis van ambulancedata – en ambulancedata an sich – van cruciaal belang zijn, is in het verleden meermaals bewezen. Zo worden regelmatig locaties met veel ongevallen gemist door wegbeheerders, simpelweg omdat nog niet alle gemeenten en provincies gebruikmaken van ambulancedata, maar enkel van politiedata.

De Vervoerregio Amsterdam gebruikt zowel politie- als ambulancedata om verkeersonveiligheid in beeld te brengen. Een treffend voorbeeld is de kruising van de Ferdinand Bolstraat en de Ceintuurbaan. Op basis van politieregistraties kwam deze locatie aanvankelijk niet naar voren als aandachtslocatie; tussen 2022 en 2024 werden hier geen ongevallen geregistreerd. In dezelfde periode werd negen keer een ambulance ingezet voor een verkeersongeval op deze zelfde locatie. Dit kruispunt in Amsterdam is slechts één voorbeeld, het is lang niet de enige verkeersongevallenconcentratie die op basis van politiedata onzichtbaar blijft.

RTL Nieuws maakte in samenwerking met VeiligheidNL een ongevallenconcentratiekaart voor de Vervoerregio Amsterdam. Het toont het grote verschil in registratiegraad tussen ambulancedata en politiedata.

Een VOC-kaart op basis van ambulancedata legt deze ongevallenconcentraties wel in één oogopslag bloot. Nick Otten, data scientist bij VeiligheidNL, werkt dagelijks met VOC-kaarten. “Opdrachtgevers willen vaak weten waar de afgelopen jaren de meeste ongevallen hebben plaatsgevonden. Om die locaties zo goed mogelijk in beeld te brengen, bepalen we eerst wat de grenswaarden zijn voor een VOC. Daarbij gaat het om een minimumaantal ongevallen binnen een maximale afstand van elkaar.”

Volgens Otten is het op het eerste gezicht lastig om patronen te herkennen tussen alle afzonderlijke ongevalslocaties. “Dat is een belangrijke reden dat we de VOC-kaart hebben ontwikkeld: om patronen in de data zichtbaar te maken. We zoeken eerst naar de grootste en meest compacte clusters, bijvoorbeeld meer dan tien ongevallen binnen vijftien meter van elkaar. Daarna maken we de criteria stap voor stap minder strikt, zodat ook kleinere en meer uitgestrekte clusters zichtbaar worden. Zo ontstaat een compleet beeld van locaties waar ongevallen zich concentreren.”

De gekozen grenswaarde voor een VOC hangt af van de onderzoeksvraag en van het aantal ongevallen in het gebied dat wordt onderzocht. “Als een opdrachtopdrachtgever bijvoorbeeld het effect van een aanpassing van de infrastructuur wil onderzoeken, kunnen we de situatie voor en na de aanpassing vergelijken. In grote steden, waar ongevallen vaak dichter op elkaar liggen, hanteren we eerder strengere grenswaarden om te voorkomen dat te veel locaties als cluster worden aangemerkt.”

Een VOC wordt dus zichtbaar op de kaart wanneer binnen een bepaalde periode meerdere ambulance-inzetten voor verkeersongevallen binnen een beperkte afstand van elkaar hebben plaatsgevonden. Maar hoe nauwkeurig is een VOC-kaart eigenlijk? “De locaties uit de ambulanceregistratie zijn in het merendeel van de gevallen zeer nauwkeurig vastgelegd”, zegt Otten. Dat komt omdat de ambulancedata zijn gebaseerd op de exacte coördinaten van degene die de ambulance alarmeert, vastgelegd in de meldkamer.

“Als gevolg is ook de afstand tussen afzonderlijke ongevalslocaties betekenisvol en kunnen we op een gedetailleerd niveau bepalen welke ongevallen ruimtelijk bij elkaar liggen”, gaat Otten verder. “Zo worden ook relatief kleine ongevallenclusters zichtbaar. Bij databronnen met minder precieze locatiegegevens, zoals locaties op wegvakniveau, is dat veel lastiger en zijn clusters minder precies te lokaliseren.”

VeiligheidNL heeft inmiddels VOC-kaarten voor verschillende gemeenten ontwikkeld. Deze kaarten laten regelmatig een veelvoud aan ongevallenconcentraties zien vergeleken met het aantal dat op basis van politieregistraties bekend was. Hoewel die uitkomst in eerste instantie confronterend kan zijn, biedt het wegbeheerders concrete handvatten om de verkeersveiligheid te kunnen verbeteren. Zeker omdat VeiligheidNL inmiddels ook VOC-kaarten met verschillende kaartlagen ontwikkelt.

Otten merkt op dat zo’n uitgebreidere VOC-kaart niet enkel een exploratief doel dient, maar ook verdieping biedt. “Veel opdrachtgevers gebruiken de VOC-kaart om vooral te verkennen waar de risicoplekken zich begeven in hun regio. Tegelijkertijd kan de kaart worden toegespitst op specifieke vragen of risicogroepen die we als verschillende kaartlagen kunnen tonen. Zo kunnen wegbeheerders bijvoorbeeld inzoomen op verkeersongevallenconcentraties van enkel fietsongevallen, of juist van botsingen tussen kwetsbare verkeersdeelnemers en gemotoriseerd verkeer.”

“Met een interactieve kaart kan de gemeente zelf schakelen tussen deze verschillende kaartlagen”, gaat hij verder. “Dat helpt om verschillende typen verkeersongevallen in perspectief te plaatsen. Een cluster met botsingen tussen gemotoriseerd verkeer en kwetsbare verkeersdeelnemers kan bijvoorbeeld aanleiding zijn om de infrastructuur nader te onderzoeken, terwijl een cluster van eenzijdige fietsongevallen om een andere analyse vraagt.”

Goede beleidskeuzes vragen om betrouwbare kennis en databronnen. Ambulancedata bieden wegbeheerders inzicht in de locaties en risicogroepen waar maatregelen mogelijk de meeste verkeersveiligheidswinst kunnen opleveren.

Op den duur bieden analyses op basis van ambulancedata, waaronder de VOC-kaarten, meer dan een momentopname. Door de analyses jaarlijks te herhalen, kunnen wegbeheerders volgen hoe risicolocaties zich ontwikkelen en beoordelen of genomen maatregelen effect hebben. Dat maakt de kaarten waardevol voor zowel signalering als evaluatie van verkeersveiligheidsbeleid. En hoe paradoxaal het ook klinkt: het ultieme succes van de VOC-kaart is bereikt wanneer er weinig op te zien is.

Dit artikel is geschreven door VeiligheidNL en verscheen eerder op het platform van Verkeerskunde.