Valrisico opsporen. Waarom en hoe?

Juist daarom is het vroegtijdig opsporen van valrisico cruciaal. Want als senioren zich niet bewust zijn van hun valrisico, dan kunnen zij ook geen passende maatregelen nemen. Maar wat is “valrisico opsporen” eigenlijk en hoe doe je dit?  

Het opsporen van valrisico is het (vroegtijdig) inschatten van de kans dat een oudere gaat vallen. Er is veel onderzoek gedaan naar hoe je dit het beste kunt doen, maar een gouden standaard ontbreekt. Fysieke tests zoals de Timed Up and Go (TUG) en de Short Physical Performance Battery (SPPB) meten loopsnelheid, balans en spierkracht, maar die blijken afzonderlijk onvoldoende betrouwbaar in het voorspellen van valrisico. Het combineren van meerdere risicofactoren geeft een betere inschatting, maar is in de praktijk vaak lastig uitvoerbaar. Daarom adviseert de wereldrichtlijn valpreventie een eenvoudige beslisboom, gebaseerd op de belangrijkste voorspellende factoren voor vallen. Met deze beslisboom kan snel worden ingeschat of een 65-plusser een laag, matig of hoog valrisico heeft. Binnen de Ketenaanpak Valpreventie vormt deze beslisboom het uitgangspunt voor doorverwijzing naar passende valpreventieve maatregelen.

In sommige gemeenten is de valpreventieketen nog niet volledig ingericht, waardoor professionals zich afvragen of opsporen überhaupt zin heeft als er geen vervolg mogelijk is. Het antwoord is ja, ook dan is het opsporen van valrisico cruciaal. Het levert namelijk belangrijke inzichten op voor het inrichten van de keten. Want hoeveel ouderen je verwacht bij een valpreventieve beweeginterventie in het sociaal domein bepaalt ook welke afspraken je maakt met ketenpartners en hoe je de financiële middelen moet verdelen. Zonder inzicht hierin, blijft beleid een kwestie van aannames en weet je weinig over het behalen van GALA-doelstellingen in jouw gemeente. En dat is zonde.

Bovendien kunnen professionals ouderen vaak direct al eenvoudige adviezen geven en doorverwijzen naar dat wat er wél al is. Wachten tot de gehele keten staat is niet nodig als sommige stappen al wel goed zijn ingeregeld.

In de praktijk zien we dat er in gemeenten diverse methoden worden toegepast om valrisico op te sporen: van de eerder genoemde fysieke tests, tot slimme matten en zelfbedachte creatieve spelvormen. Hoewel deze initiatieven vaak met goede intenties worden ingezet ontbreekt het veelal aan onderbouwing en gaan er in sommige gevallen hoge tijdsinvesteringen en kosten mee gepaard. Het gevolg van deze versnipperde praktijk is bovendien dat vergelijking tussen wijken, gemeenten en regio’s onmogelijk is.

De voordelen van de Valrisicotest ten opzichte van andere methoden zijn evident; het is goedkoop, laagdrempelig, efficiënt én gebaseerd op de laatste wetenschappelijke kennis. Er is zelfs een online variant die senioren inzicht geeft in hun valrisico én doorverwijst naar lokaal aanbod. Dit bespaart professionals kostbare tijd.

Sommige professionals vinden dat de valrisicotest het risico overschat, bijvoorbeeld bij die fitte senior die na één fietsval in de matige risicogroep belanden. Anderen vrezen onderschatting, omdat sommige senioren hun situatie behoorlijk bagatelliseren. Terechte zorgen die je gemakkelijk kunt ondervangen door bij twijfel het klinisch oordeel van een fysiotherapeut of andere deskundige mee te laten wegen. 

Het opsporen van valrisico is dus een cruciale schakel in de Ketenaanpak Valpreventie. Zonder inzicht in het valrisico is passende en effectieve preventie onmogelijk. De Valrisicotest biedt een uitvoerbare en betrouwbare basis die gemeenten en professionals in staat stelt uniform te werken. Het begint bij drie eenvoudige vragen, maar het eindigt bij iets veel groters: een systeem dat ouderen eerder bereikt, beter ondersteunt en langer gezond en actief houdt.