Beweegteam Woerden: van valpreventie naar structureel bewegen

Het Beweegteam Woerden bestaat al zo’n vijftien jaar en begon ooit vanuit het jongerenwerk. Inmiddels zet het team van tien buurtsportcoaches en een teamleider zich in voor jong en oud. Anders dan de naam misschien doet vermoeden, geven de buurtsportcoaches niet zelf sportlessen. Ze verbinden, versterken en verbreden. “We proberen aanbieders te versterken door middel van kennis, materialen of door mensen aan elkaar te verbinden,” zegt Katinka. “En als het bestaande aanbod niet voldoet, kijken we naar manieren om het te verbreden. Zo hebben we ook naar de ketenaanpak valpreventie en bewegen voor ouderen in het algemeen gekeken.”

Bij de start van de ketenaanpak valpreventie zagen ze een probleem. Als je jaarlijks zo’n tweehonderd ouderen een valpreventieprogramma laat doen, moet er daarna wel voldoende structureel aanbod zijn om ouderen blijvend te laten bewegen. Dat was er niet in Woerden. “Er waren slechts twee docenten die Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO) gaven, maar die waren eigenlijk allebei al met pensioen,” aldus Katinka. “En het aanbod bij de sportverenigingen richtte zich nog te weinig op oudere doelgroepen.”

De toeleiding naar structureel beweegaanbod begint al tijdens het valpreventieprogramma In Balans. Deelnemers krijgen een uitgebreide flyer met het complete overzicht van het beweegaanbod voor ouderen. “Ouderen kunnen zich zo alvast oriënteren,” vertelt Carola. “De flyer laat het aanbod per buurt zien, en ook per dag. Dat is handig voor ouderen die bijvoorbeeld een of meerdere vaste dagen op hun kleinkinderen passen.” Wie daarna nog twijfelt, kan een gratis persoonlijk beweegadvies aanvragen. 

De docenten van In Balans zien wat deelnemers wel en niet kunnen en geven tijdens de cursus advies over een passend vervolgaanbod. Ook komt er op een van de laatste bijeenkomsten een beweegdocent langs om ouderen een beter idee van het beweegaanbod te geven. 

Minstens zo belangrijk: In Balans is erop gericht om van deelnemers een groep te maken. Dit sociale aspect is heel belangrijk. “Er gebeurt zoveel in het leven van ouderen: partners die overlijden, je lichaam dat achteruit gaat,” vertelt Carola. “Het is fijn om dit met anderen te delen en te ervaren dat anderen tegen dezelfde dingen aanlopen. Deze herkenning schept een band. Deelnemers maken groepsapps, gaan gezamenlijk dingen ondernemen en willen ook vaak samen door.” 

Groepjes die samen doorgaan, gaan vooral naar MBvO. Om het aantal docenten en daarmee het aanbod uit te breiden, gaan de buurtsportcoaches onder meer langs bij gymverenigingen en dansscholen. Een concreet voorbeeld: een lokale dansschool waarvan de eigenaar al een beetje op leeftijd is en graag overdag wilde werken. Zij volgde de bijscholing van het Beweegteam tot MBvO-docent. 

Katinka ziet ook kansen bij sportverenigingen. “Verenigingen zijn vooral gericht op jongeren en jongvolwassenen. Maar je kunt je hele leven sporten, en daar moeten zij ook in mee.” Door gesprekken met het Beweegteam ontwikkelen steeds meer Woerdense verenigingen aanbod voor oudere doelgroepen. Zo is er nu wandelvoetbal met lichtere ballen op een klein veld en ‘Old Stars’ tafeltennis. Ook padel blijkt een hit. “Verschillende verenigingen in Woerden zetten actief in op sporten voor ouderen,” vertelt Carola. “Daarbij gaat het vaak om méér dan alleen het aanbod ‘bewegen’. Drempelverlagend aanbod, noemen ze dat. Je hoeft bijvoorbeeld bij padel niet zelf voor een maatje te zorgen. Ieders naam gaat in een hoge hoed, en je ziet wel met wie je speelt. Na afloop is er voor wie wil aanschuiven een gezonde gezamenlijke lunch waarvoor je een kleine bijdrage betaalt.”

De aanpak in Woerden kent verschillende bouwstenen:

• Sportproeverij: Een grote groep sportaanbieders laat ouderen twee tot drie keer gratis meedoen. “Als je mensen laat ervaren wat je aanbiedt, verlaag je de drempel,” aldus Katinka. De proeverij wordt gepromoot via huisartsen, fysiotherapeuten, buurthuizen, welzijnswerkers bij de gemeente, billboards langs de weg en advertenties in de krant. Ook maakt het team samen met de lokale omroep filmpjes waarin ouderen vertellen over hun ervaringen. “Het is niet alleen de sport waar je je lekker bij moet voelen, het is ook de sfeer,” zegt Carola. “Door de proeverij kun je dat zelf ervaren.” 
• Ouderen kunnen in groepjes door naar het vervolgaanbod: Tijdens het valpreventieprogramma In Balans zijn deelnemers meerdere weken achter elkaar twee keer per week samen aan het bewegen. Bij elke les is na afloop tijd voor een gezamenlijk kopje koffie of thee. Het samen sporten en de gesprekken erna scheppen een band tussen de deelnemers. Vaak zoeken deelnemers na afloop naar ‘iets sportiefs’ om met elkaar door te gaan. Daarom is er vervolgaanbod waar ze samen naartoe kunnen.
• Warme overdracht: MBvO-docenten komen langs in de laatste weken van In Balans, zodat deelnemers hen al kennen voordat ze overstappen.
• Terugkomdag: het team gaat vanaf 2026 ook terugkomdagen organiseren. Alle groepen van het jaar ervoor worden uitgenodigd voor een opfrismoment. “We hopen dat dit mensen inspireert om alsnog te gaan bewegen, mocht dit nog niet zijn gebeurd,” zegt Katinka. 

Naast MBvO zijn er in Woerden maar liefst zestien wandelgroepen actief. Een deel integreert balans- en krachtoefeningen onder begeleiding. “We hebben vijf of zes wandelgroepen die dat doen,” vertelt Katinka. Andere groepen richten zich puur op het wandelen. “Sommige mensen willen gewoon een rondje lopen en met de buurvrouw kletsen. Helemaal goed natuurlijk, al hopen we dan wel dat ze die kracht- en balansoefeningen zelf thuis doen,” aldus Carola.

Katinka en Carola delen drie belangrijke lessen:

• Maak doorstromen tot je prioriteit: "Bij veel gemeenten houdt het werk van de buurtsportcoach op bij het valpreventieprogramma en de werving van ouderen daarvoor. Maar echt nadenken over wat er daarna nog allemaal kan aan bewegen voor ouderen, dat gebeurt denk ik nog te weinig," stelt Katinka.
• Anderen versterken is duurzamer: Katinka: "Als wij zelf MBvO zouden geven, maken we onszelf onmisbaar. Maar wat als de subsidie wegvalt? Een sportaanbieder wil mensen vasthouden en is niet subsidieafhankelijk. Vraag je daarom af: als de subsidie wegvalt, heb ik dan iets neergezet wat kan blijven staan?"
• Samen is de sleutel: Op de vraag wat de belangrijkste succesfactor is voor doorstroom, antwoordt Carola zonder aarzeling: "Samen. Het is vooral het niet alleen willen gaan. Als je een maatje hebt die heeft gezien hoe je je inzet en waar je tegenaan loopt – dan is het fijn om samen ergens anders naartoe te gaan."

Het Beweegteam is nog niet klaar. Ze hopen dat meer sportaanbieders zich gaan richten op ouderen. Katinka: "De grootste kans op nieuwe leden zit niet meer bij de jeugd, maar bij senioren. Het is mooi dat steeds meer verenigingen zich dat realiseren en passend seniorenaanbod aanbieden."