Hoe houden jongeren hun aandacht erbij op de fiets? Lessen uit de provincie Utrecht
Om verkeersveiligheid te verbeteren is het cruciaal te begrijpen waarom jongeren zich op de fiets laten afleiden en wat dit gedrag versterkt of remt. Dit onderzoek laat zien welke factoren het fietsgedrag van jongeren beïnvloeden en hoe dit samenhangt met verkeersveiligheid. Door kwantitatieve data te combineren met observaties en interviews, krijgen we inzicht in zowel ervaringen als onbewuste gedragingen. Dit biedt beleidsmakers duiding en handelingsperspectief voor gerichte interventies.
Jongeren tussen de 12-17 jaar zijn steeds vaker betrokken bij een verkeersongeval en hebben een relatief hoog ongevalsrisico ten opzichte van andere leeftijdsgroepen. Daarnaast zien we onder jongeren ook een toename van ongevallen met een elektrische fiets, waaronder de fatbike. Om gerichte maatregelen te kunnen ontwikkelen, onderzochten we hoe jongeren zich gedragen in het verkeer en welke rol drukte, afleiding en groepsdynamiek spelen bij hun alertheid en risicogedrag.
Kwantitatieve analyses
Hiervoor gebruikten we data uit eerder uitgevoerd vragenlijstonderzoek onder alle fietsslachtoffers die in 2023 op de SEH van het Diakonessenhuis zijn gezien. De verdiepende analyses focusten zich op: algemene kenmerken van de doelgroep, meest voorkomende oorzaken en omstandigheden en de risicofactoren bij het ontstaan van een fietsongeval in deze doelgroep.
Kwalitatieve analyses
Verdiepende gedragsanalyses bij 12-17 jarige fietsers zijn gedaan doormiddel van:
Undercover observaties: bij circa 130 jongeren op drukke en rustige locaties in de provincie Utrecht.
Semigestructureerde interviews bij 14 jongeren. Hierbij onderzochten we welke rol drukte en afleiding spelen, ten opzichte van het fietsgedrag van jongeren, en welke interventies jongeren zelf het meest kansrijk achten.
De onderzoeksvraag die centraal stond was “Hoe kunnen 12-17 jarigen op de fiets meer gefocust zijn op het verkeer en de weg?”
Wat doen jongeren?
Uit het kwantitatieve onderzoek blijkt dat botsingen met andere verkeersdeelnemers onder jongeren relatief vaak voorkomen (54%). Ongevallen vonden meestal plaats op een van de rijbaan gescheiden fietspad (68%), en bijna de helft van de jonge slachtoffers fietste op het moment van het ongeval samen (46%).
Wat bepaalt het gedrag van jongeren?
Bij een kwart van de respondenten speelde drukte een rol. Bovendien was ongeveer de helft van de jongeren tijdens het ongeval afgeleid door activiteiten zoals praten, in gedachten verzonken zijn, muziek luisteren of aanhaken.
Jongeren vertonen vooral risicogedrag op rustige wegen, zoals stunten, telefoongebruik, met drie naast elkaar fietsen en aanhaken. Een opvallende nieuwe vorm van risicogedrag is het aanhaken bij e‑bikes. Drukte blijkt jongeren juist alerter te maken, waardoor zij hun gedrag sneller aanpassen op drukke fietspaden. Daarnaast zorgen infrastructurele kenmerken, zoals wegversmallingen, ervoor dat jongeren hun gedrag positief aanpassen.
Wat zien jongeren zelf als zinvolle interventies?
Wat betreft mogelijke interventies spreken VR‑simulaties hen het meest aan, terwijl oudergesprekken en theorielessen het minst aansprekend zijn.
Impact voor beleid
Samen met de provincie Utrecht hebben we de resultaten fysiek besproken en geduid. Hierdoor konden we:
Bepalen welke inzichten al zijn verankerd in het huidige verkeersveiligheidsbeleid en daarmee dus bestaand beleid onderbouwen.
Nieuwe inzichten in kaart brengen en verkennen hoe dit verder opgepakt kan worden.
Inzichten prioriteren en nadenken over de haalbaarheid, uitvoerbaarheid en mogelijke vervolgstappen, aan de hand van een impact/effort-matrix.
Dit alles gaf de provincie concrete handvatten voor interventies en beleidsontwikkeling gericht op gedragsverandering bij jongeren.
Meld je aan voor onze e-mail updates om op de hoogte te blijven.